Geschiedenis van Dirksland deel 2 - 1572 tot 1795



Aanmerkingen of toevoegingen, ga naar: Contact


1572

1 april, Nadat de Nederlandse opstand tegen de katholieke Spaanse overheersing reeds in 1568 begonnen was, veroveren de watergeuzen Den Briel, samen met de eerste vrije Statenvergadering, op 19 en 20 juli in Dordrecht gehouden, luidt dit het begin in van de onafhankelijkheid van de Noordelijke Nederlanden. Pas in 1648 zal de tachtig jarige oorlog teneinde zijn en verkrijgt Nederland met het verdrag van Munster zijn onafhankelijkheid ten opzichte van het Duitse Keizerrijk en de Spaanse kroon.  

1572

De Grote Kerk van Dirksland gaat over in handen van de reformatie. Eerste dominee, Simon Jansz. begonnen in 1581. Voor de reformatie wordt doorgevoerd staan er behalve het hoogaltaar nog drie altaren in de kerk, aan twee daarvan was een vicarie verbonden.
De kerk moet rijk geweest zijn aan Vlaamse kunst, die echter met de kerkhervorming verloren is gegaan, evenals grafstenen van voor 1572. Zonder meteen aan een beeldenstorm te denken, moeten we ons voorstellen dat de kerk ontdaan is van alle uiterlijkheden van de rooms-katholieke eredienst. Heiligenbeelden werden verwijderd en vernietigd of verkocht, terwijl de muren wit gekalkt werden. Overgebleven is een muurschildering van de Heilige Christophorus, die bij de renovatie in 1966/70 van achter een kalklaag tevoorschijn kwam.
In de kerk liggen tegenwoordig nog 31 oude grafstenen, allemaal van na deze tijd stammend. In en rond de kerk werden mensen begraven met het aangezicht naar het oosten, in het geloof van wederopstanding. De geestelijkheid en de beter gesitueerden begroef men bij voorkeur in het meest oostelijk gelegen deel van de kerk, het koor. Misdadigers mochten niet in de gewijde grond van het kerkeiland begraven worden.
02 - foto 16 /
04 - blz. 25 + 27 + 29 /
15 - blz. 7

1573

Als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog volgt de confiscatie van de kloostergoederen, daarop volgend de beslaglegging sinds 1579 op alles wat toebehoorde aan in de zuidelijke Nederlanden verblijvenden. Dit betekende dat de Kartuizers van Zelem voorlopig geen inkomsten meer uit Herkingen trokken, dat alles gend werd door de vanwege de Staten en later vanwege het stadsbestuur van Brielle fungerende rentmeester van de kloostergoederen van Rugge. 40 blz. 83

1575

10 juni, de Staten van Holland besluiten de landen van Oud-Herkingen op ontworpen voorwaarden (ter herdijking) uit te geven en in eygendom de Ingezetenen aldaer te laten volgen. Daarbij werd o.m. aan de polder kwijtschelding verleend van de helft van de impost op wijnen en bieren en van de gehele impost op de hoornbeesten en bezaaide landen gedurende 14 jaren.
De herdijking had plaats, doch bleek andermaal zwak.
09 - blz. 27 /
23 blz. 119 + 217

1576

5 september, de Staten van Holland gelasten een onderzoek naar de toestand van de dijk van Oud-Herkingen. 23 blz. 119 + 217

1577

21 juni, Tengevolge van een stormvloed verdwijnen Dirksland, Oud-Herkingen en vele andere polders op Overflakkee onder water. De dijken van Dirksland konden snel hersteld worden maar een herdijking van Oud-Herkingen bleef nog enige tijd achterwege en de landen vervielen wederom aan de Grafelijkheid.
De overstroming van Oud-Herkingen was mede een gevolg van een zware militaire bezetting met aanleg van schansen en verdedigingswerken.
09 - blz. 27 /
23 - blz. 26 + 119 + 217

1588

Dirkslands ambachtsheer Filips de Gruitheere, tevens Baljuw, Schout en Dijkgraaf, staat bekend als zeer geleerd man en schrijft een Latijnse verhandeling over "De dapperheid der Batavieren".
Hij was geboren in Dirksland en woonde op "Het Hof", toen een sierlijke, rijk beboste buitenplaats aan wat tegenwoordig de Winterstraat heet. Dit gebouw is een van de oudste van Dirksland.
Het pand bestond in deze tijd waarschijnlijk enkel nog maar uit de nog bestaande hofstede die tegenwoordig door het 19de eeuwse aanbouwsel grotendeels aan het oog onttrokken wordt. Vanaf het aan de Secretarieweg gelegen parkeerterrein van het Ziekenhuis, naast de tandartspraktijk, is het echter goed zichtbaar.
Wat vooral opvalt, is het steile pannendak, wat verder in Dirksland niet voorkomt, maar wel in veel historische steden, waarbij het dan zonder uitzondering gaat om veelal 16de eeuwse stadshuizen. Uit nader onderzoek blijkt de gebintconstructie van het steile dak een schoolvoorbeeld te zijn van een oud-Hollandse kap uit het laatste kwart van de 16de eeuw.
Een ander bewijs van de respectabele leeftijd van "Het Hof" is de kelder. Tweederde van het pand is zwaar onderkeldert met een gemetseld tongewelf. De keldermuren zijn zeer dik, op verschillende plaatsen zijn grote (opberg?) nissen uitgespaard. Alle bouwsporen bevestigen ook hier een laat 16de eeuwse datering.
Het pand is waarschijnlijk het oudste, nog min of meer in originele staat verkerende, stenen boerenhuis op Goeree-Overflakkee.
02 - inleiding /
29 - blz. 148 /
32 - blz. 37 t/m 39

1594

Opdringen van de "Kraeijersplaat" voor de haven van Dirksland, de geul tussen die plaat en de polder Dirksland wordt het Dirkslandsche Diep genoemd. Deze had zo van uitschuring te lijden dat de Noorddijk met een rijsberm versterkt moest worden.
Scheepvaart op Dirksland moest noodzakelijkerwijs door dit Dirkslands Diep langs de Kraaijersplaat plaatsvinden.
01 - kaart 3 /
09 - kaart 1 /
23 - blz. 215

1594

24 december, Middels een Statenresolutie wordt het schoutambt van Herkingen en het Herkingse deel van St. Elisabethspolder met het baljuwschap van Voorne verenigt. 40 blz. 83

1599

De haven van Dirksland wordt rechtgetrokken door de gorzen van Onwaard, langs de huidige Westhavendijk van de polder Dirksland. Dit was noodzakelijk omdat door de vele bochten in de oude kreek het effect van het spui verloren ging.
Tegelijk werd het Dirkslandsche Diep een stuk korter omdat de oude monding van de Boomvliet een stuk oostelijker lag.
01 - blz. 4 /
kaart 3 en
kaart 4

1600

Voor dit jaar had de kerktoren van Dirksland reeds een uurwerk, waarvoor een uurwerkmaker met knecht uit Delft naar Dirksland kwam om het te onderhouden of te repareren. 04 - blz. 27

1601

Definitieve indijking van de polder Oud-Onwaard en Aarddijkswal.
Als grens tussen Holland en Zeeland diende waarschijnlijk al de lijn zoals die in het Caartboeck van Voorne uit 1695 beschreven zal worden.
De gorzen noordelijk van het Spui, die tegen de polder Dirksland aanslibden, hoorden niet, zoals de andere bij de heerlijkheid Melissant, maar er werd waarschijnlijk meteen een nieuwe "gemeente" gesticht.
01 - kaart 4 /
03 kaart 33 /
09 - blz. 4

1601

Voltooiing rechtgetrokken haven van Dirksland op kosten van de bedijkers van de polder Oud-Onwaard en Aarddijkswal, een voorwaarde gesteld bij het ter bedijking uitgeven van deze polder.
Bij octrooi van 1601 is het recht van Dirksland op een eeuwige vrije doorvaart naar het buitenwater bepaald.
09 - blz. 4

1602

Bij zijn overlijden laat de ambachtsheer van Dirksland, Johan de Gruijter aan zijn vier kinderen onder meer na: "eenen dwangwintmolen staende in Dircxlant op ten dijck". 04 - blz. 134

1603

De rekenkamer van de Grafelijkheid vermeldt: "Verpachtinge van t veer tot Bommeneede om Cornelis Lievensz voor een tijt van 10 jaer. Het veer op de Quack Hellevoetsche sluijs aan de suijtlandtsche sijde tot Meliszant, Herkinghe ende ande Steenkrecke".
Volgens een artikel in het tijdschrift "Holland" was rond 1600 het veer van Hellevoetsluis naar Goeree-Overflakkee en Zeeland erg belangrijk. Het werd gepacht door de stad Brielle om invloed uit te oefenen op de verkeersstroom van Holland naar Zeeland. Er was toen o.a. een veerdienst Hellevoetsluis, Sommelsdijk, Dirksland, Melissant, Bommenede, Maye, Goedereede, Hellevoetsluis. Het ging hier om aanzienlijke aantallen personen en vracht.
09 - blz. 56 /
19 - kaart 3

1603

20 september, De Staten van Holland verlenen aan de bruikers van het gors Herkingen ter plaatse octrooi tot herdijking met recht o.m. tot aanstelling van Dijkgraaf, Heemraden en andere Officieren tot de dijkage, doch met voorbehoud van alle verdere hoge, middelbare en lage jurisdictie aan de Grafelijkheid. 23 - blz. 119 + 217

1604

Definitieve indijking van het "verdronken polderken" Oud-Herkingen, in de huidige, verkleinde situatie, ongeveer ter grootte van 353 gemeten. De oude kerk moet bij de ramp van 1511 verloren zijn gegaan, ook van het dorp zal na al die tijd niets overgebleven zijn. Het nieuwe kerkgebouw is waarschijnlijk bij de vloed van 1682 vernietigd. Vanaf 1695 zal de hervormde gemeente in een schuur aan de Kaaidijk gevestigd worden. 01 - blz. 2 /
03 - kaart 30 /
09 - blz. 25 en 27 /
17 - deel 2 /
23 - blz. 119 + 217

1605

Definitieve indijking van de polder Roxenisse. 01 - kaart 4

1609

Tijdens het Twaalfjarig Bestand van 9 april 1609 tot 9 april 1621 kreeg Zelem zijn rechten op Herkingen terug, waarvan het klooster als zovelen uit het zuiden gebruik maakte om zijn land van de hand te doen. 40 blz. 83

1618

Bouw van het huis op de Heul met de opvallende gevelsteen "t Is voor menighe een groot besware, dat sy een ander wel sien varen. Anno 1618" 02 - foto 10 /
12 - foto 15

1632

In Melissant staan 22 huizen en in Herkingen 21. 29 - blz. 158 + 162

1634

Het uit 1570 stammende rechthuis aan de Voorstraat van Dirksland wordt door de ambachtsheerlijkheid verkocht. 25 - blz. 4

1650

Economische recessie in de Nederlanden, dit had vooral gevolgen voor boeren en het gewone volk. De Hollandse en Friese veeboeren kregen op de West-Europese markt zware concurrentie van de Ierse boter en de graanprijzen kelderden. Dit laatste kon in het zuidwestelijk kustgebied opgevangen worden door uitbreiding van de meekrapteelt, die nog genoeg opbracht, zodat de economische teruggang hier wel meeviel. 09 - blz. 14, 15 en 23

1653

29 september, De ambachtsheerlijkheid Dirksland wordt door de Staten van Holland verleid op Magdalena van Baerlandt. Hierbij worden de twee helften waarin het leen aan het eind der 15de eeuw verdeeld was geraakt, uitdrukkelijk verklaard onafscheidelijk te zijn. Deze verklaring zal voortaan in elk volgend leenverlei herhaald worden. 23 - blz. 104

1657

De rekenkamer van de Grafelijkheid vermeld: "Verpachtinge van t veer van t eijnde van t hooft ten diepe van de nieu gedolve haven van Dircxlant op Hellevoetsluijs voor 3 jaeren omme Corstiaen Pietersz". 09 - blz. 56

1658

Bouw van de boerderij Nerynnen aan de Philipshoofjesweg van Dirksland. De boerderij heeft thans vernieuwde gevels, maar de originele gevelsteen is in het woonhuis terug geplaatst. 25 - blz. 5 /
Dirksland 1918

1659

De haven van Dirksland wordt noordwaarts verlengd door de gorzen van Kraaijersplaat, om niet meer de omweg door het Dirkslandsche Diep, langs Melissant, te hoeven maken. 23 - blz. 215

1668

Bouwjaar van de kleine klok in de kerktoren van Dirksland, de grote klok stamt uit 1904. Beide klokken zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetters weggehaald en omgesmolten. 04 - blz. 32

1669

Indijking van de Polder Oud-Kraaijer en Nieuwland. Als grens tussen Holland en Zeeland wordt de Scheyt Wegh, thans Kokseweg, aangelegd, aansluitend op de grenslijn zoals in het Caartboeck van Voorne van 1695 beschreven zal worden.
De polder Oud-Kraaijer zal bij de gemeente Onwaard gevoegd worden.
03 - kaart 25

1672

Het rampjaar voor de Republiek der Nederlanden, het raakte in oorlog met Frankrijk, Duitsland en Engeland en had te kampen met grote binnenlandse onlusten zoals de moord op de gebroeders De Witt door de bevolking van Den Haag. 09 - blz. 14

1672

Omdat men vreest dat de Engelsen op Overflakkee zullen landen wordt er een regiment van de Prins van Oranje op het eiland gelegerd, wat bestond uit overgelopen Franse en Zwitserse soldaten. Deze waren te Dirksland ingekwartierd. 09 - blz. 14

1672

De uitwateringssluis in de Westhavendijk van Dirksland, sinds 1416 op dezelfde plaats aanwezig, wordt vervangen door een nieuwe stenen sluis, welke in 2002 is gerenoveerd.
Waarschijnlijk was de oude sluis gebouwd in een zijtak van de als haven dienende kreek Boomvliet. In de 17e eeuw ligt achter de sluis nog een deel van die zijtak, "Toedracht" genaamd.
01 - kaart 2 /
03 - kaart 26 /
09 - blz. 5 en 14 en kaart 1 /
23 - blz. 831

1674

De Engelsen beindigen hun aandeel in de oorlog, en het regiment van de Prins vertrekt vanuit Dirksland. 09 - blz. 14

1680

"Het Hof", aan de Winterstraat te Dirksland, wordt vermeld als zijnde de woning van de rentmeester en secretaris van Dirksland, dienend onder gezag van Magdalena van Baerland, toenmalige Vrouwe van Dirksland. 02 - inleiding

1682

26 januari, Grote Vloed of "Hogen watervloed" treft o.a. de eilanden Goeree en Overflakkee, overstroomd raken de polders; Het Oudeland van Ouddorp, de Oude- en de Nieuwe Oostdijk, Rooklaasplaat, Nieuw-Westerloo, de Kleine Zuiderpolder, de polder Dirksland, Oud-Onwaard en Aarddijkswal, Oud-Kraayer, het Oudeland van Middelharnis, de Nieuwe Stad, de Uitslag, polder den Bommel, Molenpolder onder Den Bommel, de Noordpolder, het Rietveld, het Oudeland van Ooltgensplaat, Galathee, Weipolder en Alteklein onder Ooltgensplaat, de Kruispolder, de Heerenpolder met den Nieuwen Blok, de Suyspolder, het Zuiderland, St. Jacobspolder, Battenoord, Klinkerland en Oud-Herkingen. Verder ging aan de overkant van de Grevelingen het Hollandse stadje Bommenede verloren.
Het dorp Dirksland bleef gespaard, maar de polder vloeide aan de noordkant bij de meestoven in en de dijk moest ter plaatse met man en macht hersteld en versterkt worden.
05 - blz. 4 /
09 - blz. 15 /
19 - kaart 3 /
23 - blz. 199 + 213

1694

1 juni, Jaarlijkse bijeenkomst van de Staten van Voorne, het bestuur der Voornse eilanden Oost-, West- en Zuid-Voorne. Besloten wordt tot de uitgave van een "Caartboeck" van Voorne. 03 - blz. 1

1695

7 juni, landmeter Heyman van Dyck krijgt van de Staten van Voorne de opdracht tot het vervaardigen van het Caartboeck van Voorne, een werk wat in totaal twee jaar in beslag zal nemen.
Uit 1696 stamt de kaart van de polders "Onwaart en Aertsdyckwal" waarop de grensscheiding tussen Dirksland en Sommelsdijk als volgt staat aangegeven:
"het Scheyt tussen den Hollantsen ende den Zeelantse Gront Rayende van de Zuyt Stelle op t Schoff-bint van den Dirckxlantsen Sluys en voorts op den Toren van Dreyscher".
Waarbij de Zuid-Stelle niet bekend is. De grensscheiding is in ieder geval bepaald vanuit het zuidelijk gelegen Dreischor en in Onwaard doorgetrokken richting de Noorddijk van Onwaard. Waar de lijn kruist met de sluis, is een lijn richting het Korteweegje getrokken, waar in 1696 een grenspaal stond, die het zuidelijk deel van de oude kreek Boomvliet als grens stelde tussen de Oude Plaat van Sommelsdijk en het deel van Melissant wat tussen de Boomvliet en de Geldersen Dijk van Dirksland lag.
Op de hoek van het Korteweegje en de Geldersen Dijk stond "Het Raat Huys ende Secretarie van Melis Sant".
03 - blz. 21, kaart 25 en kaart 33

1698

Bouw van de nieuwe uitwateringssluis in de Molendijk van Dirksland. De pas in 1672 vernieuwde stenen sluis iets ten noorden van het dorp, zou voortaan alleen nog bij grote droogte als inwateringssluis dienen, dit voor het verversen van het Dirkslandse polderwater. 03 - kaart 26 /
23 - blz. 831 + 832

1698

Ring 43 te Dirksland, het latere Weeshuis, wordt genoemd als "schoolhuijs". Volgens archiefgegevens stond dit huis er al in 1658. Op grond van bouwsporen wordt er van uitgegaan dat het pand tussen 1600 en 1650 is gebouwd.
'School' stelde in die tijd nog niet zoveel voor, veel verder dan de meest elementaire beginselen van lezen, rekenen en schrijven kwam men niet. De schoolkinderen kwamen uit de gezinnen van ambachtslieden, boeren en kooplieden. Voor arbeiderskinderen was schoolgaan niet weggelegd.
Het schoolgaan was voornamelijk s winters en duurde twee jaar. Kinderen gingen naar school als ze een jaar of tien waren.
Het gemeentearchief geeft aan dat de schoolmeester rond 1800 nog een manusje-van-alles was: doodgraver en klokkenluider, waag- en ijkmeester en broodweger.
Hoewel in ons land de gemeentelijke overheid zich in de zeventiende eeuw met het onderwijs ging bemoeien, verbeterde het onderwijs pas na 1700.
04 - blz. 39

1698

Bouw van de hofstede Boomvliet op het toendertijd Sommelsdijks grondgebied aan het Korteweegje te Dirksland.
Voorheen stond hier een jachtslot, zeker stammend uit het begin der 15e eeuw, toen de Boomvliet nog buitenwater was en de omgeving bebost.
Op de nog bestaande poortpalen staan de wapens van de families Slicher en Van der Dussen, die indertijd aan elkaar verwant waren en eigendommen op Goeree-Overflakkee hadden. Door de mooie locatie van het slot konden de heren jagen, vissen en spelevaren.
Later werd het een buitenverblijf van het geslacht Van Aerssen van Sommelsdijck, wat tijdens de 17e eeuw n der rijkste en machtigste families van Nederland was.
02 - foto 50 /
03 - kaart 25 /
12 - foto 3 /
14 - blz. 81

1700

Indijking polder Diederik door de heerlijkheid Melissant. 01 - kaart 4

1700

Rond dit tijdstip raakt het dorp Melissant zijn korenmolen kwijt, nadat het eerder al in de 17e eeuw door verzanding van het haventje zijn verbinding met de Flakkee was kwijtgeraakt. Er was nauwelijks handel en nijverheid, het raadhuis stond bij Dirksland en ook de meeste bestuurders woonden daar. 03 - kaart 31 /
09 - blz. 24

1704

Bouw van korenmolen Het Fortuin aan de Molendijk van Dirksland. Deze grote stenen grondzeiler was de eerste stenen molen op de eilanden Goeree en Overflakkee. Reeds voor 1500 stond er een houten standerdmolen op deze plaats. 04 - blz. 134 + 135 /
09 - blz. 49 /
30 - blz. 92 /
38 - blz. 49

1706

Het raadhuis van Melissant wordt gevestigd op de hoek van de Oosthavendijk en de Zuidspuidijk bij Dirksland, het huidige "Melissantse Huus". 09 - blz. 24 /
15 - blz. 72

1709

Indijking polder Nieuw-Kraaijer, ten westen van de verlengde Dirkslandse haven. De polder gaat horen tot de gemeente Onwaard. 01 - kaart 4

1713

Schout en gerechten te Dirksland besluiten, na toestemming van de ingelanden van Dirksland, om wachtposten uit te zetten in verband met kapers, rovers en landlopers die veel overlast veroorzaakten. 09 - blz. 15

1730

Nadat de ambachtsheerlijkheid Melissant in voorgaande eeuwen voor een helft en drie zesde delen in handen was van verschillende eigenaars, komt deze nu voor het geheel in het de hand van Mr. Johan Diert, waarna die delen tot het einde van de Republiek in diens geslacht en in n hand bleven.
Ondertussen staan in de polder Oud-Melissant negentien huizen en vier hofsteden.
09 - blz. 24 /
23 - blz. 107

1730

22 november, In Dirksland wordt de beslissing genomen om een poldermolen te stichten. Dit was noodzakelijk geworden doordat in de loop der eeuwen rondom Dirksland diverse gorzen en platen waren opgekomen, die opeenvolgend werden ingepolderd. Omdat deze polders veelal hoger gelegen waren dan de oude polder Dirksland, ontstonden problemen met de afwatering.
Door de bouw van een poldermolen zou dit probleem opgelost worden. Groot pleitbezorger van dit plan was dijkgraaf Cornelis van Nieuwenhoven.
37 - blz. 110

1731

26 april, Eerste steenlegging van de Watermolen te Dirksland. Tegelijk werd de Boezem met kaden en bekade zomerweiden aangelegd. De totale kostensom van dit project was bijna f 19.000, wat voor die tijd een enorme uitgave was.
In een gevelsteen boven de ingang van de molen staat gebeiteld, "Op den 26 april 1731 is van dese moole den eersten steen geleyt door Willem van Nieuwenhoven, zoon van Cornelis van Nieuwenhoven, bailliuyw en dijkgraaf van dese polder en gecommiteerden ingelanden. D:Hr. Witte van Dam".
De bemaling diende voor de polders Roxenisse, Oud-Melissant, Alteklein en Dirksland.
02 - foto 32 /
12 - foto 41 en 48 /
37 - blz. 110

1732

Binnen het dorp Dirksland staan 282 huizen en het heeft ongeveer 1000 inwoners. Voor de bewerking van meekrap staan er drie meestoven rond het dorp.
In Melissant staan 31 huizen en in Herkingen 43.
02 - inleiding /
09 - blz. 3 /
29 - blz. 158 + 162

1740

De haven van Dirksland dreigt te verzanden door de gorzen van de toekomstige Kraaijenisse polder die tegen Kraaijersplaat zijn aangeslibd. Het havenkanaal wordt verlengd richting het noorden. 01 - blz. 4

1745

In Melissant staan 34 huizen, in Herkingen staan 50 huizen en het heeft 200 inwoners. 29 - blz. 158 + 162

1748

Dirksland heeft ongeveer 1000 inwoners. 29 - blz. 140

1750

Opleven van agrarische economie, nieuwe teelten in akkerbouw, waaronder aardappels. Investeringen in de landbouw namen toe en na een periode met betrekkelijk weinig inpolderingsactiviteiten groeide ook de belangstelling van investeerders in nieuwe bedijkingen. 09 - blz. 23

1750

Stadhouder Willem IV centraliseert de postmeesterschappen in Nederland.
Reeds na 1100 was zich in ons land postverkeer gaan ontwikkelen, in de steden ontstonden postdiensten, uitgevoerd door "postmeesters" en hun boden.
In de Franse tijd zal de organisatie van de posterijen verder worden verbeterd.
09 - blz. 50

1751

De Staten van Holland gelastten de bouw van de Statendam, die Goeree met Overflakkee verbindt. De dam loopt tussen de polder Roxenisse en het Stellegors (Zomerland) en sluit zo de vaargeul "de Hals" af, dan verder tussen het Stellegors en het Zuidergors om de geul "Scharrezee" af te sluiten. 01 - blz. 3 en kaart 4 /
09 - kaart 2 /
Overflakkee 1753

1752

Dit jaar wordt voor het eerst melding gemaakt over dorpsbestrating te Herkingen. 23 - blz. 70

1754

Herkingen raakt ondanks vele protesten zijn korenmolen "op de Haogte" kwijt door afbraak door de (Dirkslandse) molenaar. Verondersteld wordt, dat van het onderstel van de molen de "Visbank" gemaakt is.
Rond deze tijd wonen er ongeveer 200 mensen in Herkingen.
03 - kaart 30 /
09 - blz. 27 en 28 /
38 - blz. 100

1760

Indijking van de polder Kraaijenisse ten westen van de Dirkslandse haven, er worden drie vrijwel identieke boerderijen aan de Kraaijerdijk gebouwd, ook wordt er een meestoof gesticht, "Craayenisse" genaamd. De polder gaat horen tot de gemeente Onwaard. 01 - kaart 5 /
09 - blz. 31 en 48

1762

Een hevige storm beschadigd de Statendam zo erg dat wordt overwogen de dam op te geven, doch een aantal particuliere investeerders bood zich aan om de dam over te nemen, o.a. onder voorwaarde dat alle polders die de eerstvolgende 36 jaar ter plaatse konden worden ingedijkt, aan de heren zouden toevallen.
De Staten van Holland gingen hiermee akkoord onder voorwaarde dat de dam 3 voet hoger gemaakt moest worden en over het Stellegors moest lopen in plaats van ertegen.
De later ingedijkte Eendrachts-, Hals- en Scharrezeepolder vielen door deze regeling onder een apart bestuur, de "Generale Dijkagie".
01 - blz. 3 en 4

1762

Indijking van de Kraaijestein en Everdina polder door de heerlijkheid Sommelsdijk. 01 - kaart 5

1763

11 april, De ambachtsheerlijkheid Dirksland wordt door de Staten van Holland verleid op Maerten van der Goes. Het is het laatste verlei van de heerlijkheid Dirksland, het leen heeft tot het eind der Republiek voortbestaan. 23 - blz. 104

1763

Ambachtsheer van Herkingen, mr. Willem van Nieuwenhoven krijgt van de Staten van Holland toestemming voor de aanleg van mossel- en oesterbanken op de slikken in de Grevelingen onder de wal van Herkingen. 09 - blz. 27

1766

Verhoging Statendam en aanleg kade over Stellegors voltooit, de dam sloot voortaan aan op de polder Kraaijenisse in plaats van op de polder Roxenisse. 01 - blz. 4

1770

Bruinisser vissers huren de mossel- en oesterbanken van de Herkingse ambachtsheer, waardoor plaatselijke vissers zonder werk komen te zitten. 09 - blz. 27

1775

De pastorie op de Ring 117 van Dirksland wordt vernieuwd. Waarschijnlijk is het pand later nog een keer verbouwd, want het heeft tegenwoordig de kenmerken van een herenhuis uit de eerste helft van de 19de eeuw. De twee parallel lopende schilddaken zijn echter al voor 1800 afgebeeld op een tekening in "De Nederlandsche Stad- en Dorp-Beschrijver." 02 - foto 54 /
04 - blz. 34 /
Dirksland

1779

Schout van Dirksland, Cornelis van der Valk, laat door landmeter Santifort in Den Briel een rapport maken over de haven van Dirksland, de aanwassen buiten de haven in het Haringvliet, plannen voor een beter gebruik van de haven en een kostenraming voor de uitdieping van de haven en de spuikolk, het maken van een nieuwe spuisluis en de aanleg van een schutsluis. Door landmeter Van Weel in Den Bommel laat hij de breedte van het Haringvliet tussen het havenhoofd van Dirksland en dat van Hellevoetsluis opmeten.
Het realiseren van een sluis zou het einde betekenen van het steeds weer uitdiepen van haven en spui en aan de kostbare reparaties van spuibak en spuisluis. De achter de haven liggende "spuijpit" kon de haven niet op diepte houden, een spui- en schutsluis in de havenmonding zou het spui overbodig maken.
09 - blz. 34 en 35

1780

Het Dirkslandse havenkanaal wordt verlengd door de gorzen van de latere Halspolder. 01 - blz. 4

1780

Indijking van de Eendrachtspolder waarmee de eenwording van het eiland Goeree-Overflakkee een feit is.
Ontstaan van het dorp Stellendam, vernoemd naar het voormalige Stellegors.
01 - kaart 5 /
09 - blz. 23

1786

Bouw van de hoeve "Akkerleeven" aan de Philipshoofjesweg te Dirksland, in die tijd eigendom van de familie Zaaijer. 02 - foto 43

1787

Indijking van de polder Nieuw-Kraaijestein door de heerlijkheid Sommelsdijk. 01 - kaart 5

1788

Bouw van de hervormde kerk aan de Scharloodijk en bouw van meestoof "De Hoop" in Herkingen. 09 - blz. 25 en 48 /
38 - blz. 101

1790

28 januari, Dirksland krijgt per octrooi toestemming om de haven "uit te brengen", nadat aan de Staten van Holland en West-Friesland toestemming gevraagd was om de haven door de gorzen van de Grafelijkheid te verlengen.
De havenmond boog aan het eind oostwaarts om, om het zich ter plaatse bevindende wrak van het vroeger gezonken schip St. Pieter te ontlopen.
09 - blz. 38 /
24 - blz. 69

1790

7 april, Beheerslichaam "De Gemeene Uitwatering", beslist met een meerderheid van 5640- tegen 360 gemeten, tot de bouw van een schut- en uitwateringssluis in de Dirkslandse haven, tussen de Kraaijenisser- en Kraaijesteinse zeedijk.
In het eerder dit jaar in het leven geroepen waterschap "De polder De Gemeene Uitwatering van Dirksland" namen de polders deel die uitwaterden op de haven, te weten; Dirksland, Oude Plaat, Oud Onwaard en Aarddijkswal, Christoffel, Zeeuws Nieuwland, Oud Kraaijer, Nieuw Kraaijer, Oud Melissant, Alteklein en Roxenisse. Voorzitter was de dat jaar tot dijkgraaf van Dirksland benoemde Cornelis van der Valk.
09 - blz. 35 en 38

1790

13 april, Schout en dijkgraaf Cornelis van der Valk reist naar Den Haag om toestemming te krijgen voor de bouw van de spui- en schutsluis. 09 - blz. 38

1790

22 april, Akte van goedkeuring tot bouwen spui- en schutsluis wordt in Den Haag getekend. Gemeene Uitwatering en Dirksland krijgen lening, de rijksbelasting wordt verlaagd en de polder- en dorpsbelastingen verhoogt. 09 - blz. 38

1790

13 mei, Aanbesteding graafwerk voor bouwput en de bouw van de sluis. Omdat het besluit tot de bouw niet eenstemmig genomen was, stuurde Cornelis van der Valk bij voorbaat een verzoek aan de Staten om de bouw niet te laten stagneren door eventuele bezwaarprocedures van dijkgraaf en gezworenen van Oud Kraaijer en het Zeeuws Nieuwland. 09 - blz. 38

1790

Onder directie van Cornelis van der Valk wordt met het werk aan het Sas begonnen. Het werd uitgevoerd door zon 600 polderwerkers die overal vandaan kwamen. Al vrij snel brak er een grote staking uit om meer loon af te dwingen en er vonden ook wat ongeregeldheden plaats. Na de belofte van de directie dat de schaftgelden met 20% omhoog zouden gaan, ging het werkvolk weer aan de slag. Voor de zekerheid verzocht Van der Valk om militaire bijstand en al snel kwam er een detachement soldaten van de Prins van Oranje naar Dirksland, waar ze ingekwartierd werden in een groot huis op de hoek van de Winterstraat en Secretarieweg, naast de gemeentelijke Visbank en tegenover de woning van Van der Valk. Er deden zich geen incidenten meer voor. 09 - blz. 6 en 39

1790

25 augustus, Eerste steenlegging kapitale schut- en uitwateringssluis "het Sas van Dirksland", kosten sluis met sluiswachterswoning en bijkomstige werken f 105.000,- waarin f 15.000,- werd bijgedragen door het dorp Dirksland. 02 - inleiding en foto 8 /
09 - blz. 6 en 40 /
Sas van Dirksland

1790

Aanleg begraafplaats aan Tuinstraat te Dirksland. Onder de Franse invloed die zich deed gelden, werd het begraven in en om de kerk verboden. 12 - foto 62

1790

Eind oktober, het sluiswerk is zover gevorderd dat de meeste arbeiders van elders konden vertrekken en het detachement soldaten gemist kon worden. 09 - blz. 40

1790

5 december, De spui- en schutsluis aan het Sas van Dirksland is klaar. Op de westoever wordt een dubbele ophaalbrug over de sluis gebouwd, later vervangen door een draaibrug.
Herdenkingsstenen worden aangebracht, op n ervan staat: "Cornelis van der Valk, zoon van Cornelis van der Valk, bailliuw, schout, dijkgraaf en secretaris van Dirksland, schout dijkgraaf en secretaris van Melissant, mitsgaders schout en secretaris van Onwaard, Oud Krayer, Nieuw Krayer en Kraayenisse, heeft de eerste steen van deze schutsluys gelegt, den 25 augustus 1790, out sijnde 4 jaar en 4 mnd. En 25 dagen"
Het ontwerp van de sluis is toe te schrijven aan Teunis Blanken, broer van Jan Blanken, die in Hellevoetsluis het eerste stenen droogdok van Nederland ontwierp.
Cornelis van der Valk is niet alleen de initiatiefnemer voor de bouw van het Sas, maar tevens de drijvende kracht achter de economische groei van Dirksland in de tweede helft van de 18e eeuw. Hij was een voortvarende bestuurder en reisde onder meer naar Brielle, Den Haag, Delft, Leiden en Haarlem om de Dirkslandse belangen te bepleiten.
09 - blz. 23, 40 en 42

1791

17 maart, Aanstelling eerste "sassenier" (sluiswachter) Jillis van den Doel op voorspraak van Van der Valk. Uitgaande en binnenkomende schepen moesten schutgeld betalen. Het bruggetje kon door personen vrij overgestoken worden, maar voor vee moest tien cent per stuk betaald worden. Het tolgeld werd gend door de sluiswachter. 02 - inleiding en foto 8 /
09 - blz. 8

1791

Met het gereed komen van de schut- en spuisluis, zal men ook tot demping van het "Spuije" zijn overgegaan.
Hier kwamen later de varkenshokken, waar de dorpsbewoners hun keutje konden opfokken tot het vette varken voor de winter. Gevoerd werden ze met meel, wat van de schamele inkomsten gekocht was, en met eigen geteelde, gekookte poters. Twee of drie keer per dag zag je mensen met hun emmertje varkensvoer naar het Spui gaan.
In november was het slachtmaand, het varken werd eerst gestoken om bloed en vocht eruit te laten lopen, vervolgens werd het gebrand om de haren eraf te krijgen. Als het varken geslacht was, was het feest, er was weer volop te eten.
09 - blz. 35 /
12 - foto 5 /
15 - blz. 72

1791

30 mei, Ambachtsheer van Dirksland, mr. Maarten van der Goes stelt Jillis v.d. Doel aan tot "veerman van Den Dorpe en vanuit de haven van Dirksland". Hij had zich als sluiswachter in eerste instantie niet mogen bemoeien met "het veer". 09 - blz. 9 en 56

1792

Voor het eerst wordt melding gemaakt van de travalje voor de smederij aan de Voorstraat van Dirksland. In 2005 is deze hoefstal compleet vernieuwd. In een travalje werden de paarden door de smid van nieuwe hoefijzers voorzien. 37 - blz. 38

1793

Cornelis van der Valk krijgt op voorspraak van ambachtsheer Van der Goes toestemming van de Staat om gronden te verwerven voor de aanleg van een rij- en trekpad langs de haven, van het Sas naar Dirksland.
Het pad werd ongeveer zeven meter breed en liep over de westoever van de haven, het werd voorzien van acht los- laad- en wisselwallen. Paarden om de schepen te trekken kon men huren bij de sluiswachter.
Het pad zou in de Franse tijd zeer belangrijk worden voor personenvervoer.
09 - blz. 44




Literatuurverklaring:

01

De ontwikkeling van Goeree-Overflakkee J. Hoving, archivaris Waterschap Goeree-Overflakkee Rabobank Middelharnis 2001  

02

Dirksland in oude ansichten deel 1 Th. De Waal Uitgeverij Europese Bibliotheek Zaltbommel 1974  

03

Caartboeck van Voorne 1695 J.Klok, oud-stadsarchivaris Brielle Uitgeverij De Klokkestoel Oostvoorne 2e aangevulde druk 2001  

04

Dirksland voor wie het zien wil. G.S.Wolfert, C. Westdorp Uitgave Gemeente Dirksland. Distributie en verkoop: Boekhandel Van der Boom, Sommelsdijk 1998 ISBN 90-9012197-8

05

Gebroken Dijken - Goeree-Overflakkee en de ramp van 1 feb. 1953 Wetenschappelijk Genootschap Goeree-Overflakkee i.s.m. Flakkeesche Drukkerij J. & M. Boomsma Middelharnis Boekhuis Ariese, Middelharnis 1954  

06

Gekwelde Grond C.P.Pols De Zeeuwsche Boekhandel en Uitgeverij te Zierikzee 2e druk 1977  

07

De Ramp, een reconstructie Kees Slager Uitgeverij De Koperen Tuin Goes 1992 ISBN 90-72-138-25-2

08

Bodemvondsten uit Goeree-Overflakkee Rias Olivier Vereniging van amateurarcheologen voor Goeree-Overflakkee, De Motte 1994 ISBN 90-9006867-8

09

Dirksland Sas Cathy Westdorp Uitgave Gemeente Dirksland. Distributie en verkoop: Boekhandel Van der Boom, Sommelsdijk 2001 ISBN 90-806598-1-9

10

Het eiland Goeree F. den Eerzamen Uitgeverij Neerlandia-Meppel 1966  

11

Van Westvoorne tot St. Adolfsland verscheidene auteurs Vereniging van amateurarcheologen voor Goeree-Overflakkee, De Motte 1979  

12

Dirksland in oude ansichten deel 2 D.K. Soldaat-Poortvliet Uitgeverij Europese Bibliotheek 1980 ISBN 90-288-1207-5

13

Kent u ze nog, de Dirkslanders D.K. Soldaat-Poortvliet Uitgeverij Europese Bibliotheek 1980 ISBN 90-288-1239-3

14

Dirksland in de jaren 50 Miny Vroegindeweij-Takman Uitgeverij Deboektant 1988 ISBN 90-71802-15-9

15

Dirksland in vroeger tijden-deel 1 Niek & Riet v.d. Groef-van Prooijen Uitgeverij Deboektant 1998 ISBN 90-5534-100-2

16

Dirksland in vroeger tijden-deel 2 Niek & Riet v.d. Groef-van Prooijen Uitgeverij Deboektant 1999 ISBN 90-5534-128-2

17

De dorpen van Flakkee Hans Ottink.
Bron: Instituut Stad en Landschap van Zuid-Holland, jaarverslag 1952
Eilanden-Nieuws 2002  

18

De stoomtrams op de Zuid-Hollandse eilanden en Zeeland A. Dijkers en H.G. Hesselink Uitgevers Wyt 1973 ISBN 90-6007-662-1

19

Opnieuw uitgegeven bij de Zeeuwsche Boekhandel Korte Sint Janstraat 17 Zierikzee    

20

Nederlandse Gemeentewapens Ralf Hartemink   1996, 1997  

21

Met dank aan: Arie Maasdam Delft 2002  

22

Met dank aan: Ad van der Meer Diemen 2002 Ad@adenbj.demon.nl

23

De waterkeeringen, waterschappen en polders van Zuid-Holland - deel X1, afdeling VII, onderafdeling I en II Jhr. L.F. Teixeira de Mattos uitgeverij Martinus Nijhoff 's-Gravenhage 1941  

24

De waterkeeringen, waterschappen en polders van Zuid-Holland - deel X2, afdeling VII, onderafdeling III, IV en V Jhr. L.F. Teixeira de Mattos uitgeverij Martinus Nijhoff 's-Gravenhage 1941  

25

Kleine ornamenten in de gemeente Dirksland Jan Both Uitgave Gemeente Dirksland. Distributie en verkoop: Boekhandel Van der Boom, Sommelsdijk 2002 ISBN 90-806598-2-7

26

Geschiedenis van Holland, deel 1, tot 1572 verscheidene auteurs Uitgeverij Verloren BV Hilversum 2002 ISBN 90-6550-682-9

27

Het eiland Goeree-Overflakkee F. den Eerzamen Boekhandel Ariese Middelharnis   ISBN 90-70686-08-2

28

Blijvend Gedenken - De Tweede Wereldoorlog op Goeree-Overflakkee D. Hoogzand Boekhandel Vroegindeweij Middelharnis 2e herziene editie 1993 ISBN 90-800992-2-8

29

Beschrijving van het eiland Goedereede en Overflakkee B. Boers J. Jongejan, Sommelsdijk 1843 Facsimile Kruseman 1969

30

Sprekend Verleden Rias Olivier Vereniging van amateurarcheologen voor Goeree-Overflakkee, De Motte 1999 ISBN 90-805116-2-5

31

Verdrinkend Land J. Boomsma en Dr. J. Verseput Flakkeesche Drukkerij J. en M. Boomsma Middelharnis 1945  

32

Om de boerderijen
in de gemeente Dirksland
verscheidene auteurs Uitgave Gemeente Dirksland. Distributie en verkoop: Boekhandel Van der Boom, Sommelsdijk 2003 ISBN 90-806598-3-5

33

Veldnamen en Boerderijen op Goeree-Overflakkee verscheidene auteurs Sociëteit Rethorica, Sommelsdijk 2003 ISBN 90-9017379-X

34

De overstromingen van Goeree-Overflakkee op 1 februari 1953 ing. H. Stuurman
voormalig hoofd technische dienst waterschap Goeree-Overflakkee
     

35

De Deltawerken verscheidene auteurs Uitgeverij Waltman, Delft 1984 ISBN 90-212-3092-5

36

Het Grevelingenmeer verscheidene auteurs Delta Instituut voor Hydrobioligisch Onderzoek, Yerseke 1985 ISBN 90-70157-63-2

37

Van meestoof tot Deltawerken Jan Both Vereniging van amateurarcheologen voor Goeree-Overflakkee, De Motte 1999 ISBN 90-805116-1-7

38

Goeree-Overflakkee in oude ansichten Th. de Waal Europese Bibliotheek, Zaltbommel 1971, 6e druk 1999 ISBN 90-288-3227-0

39

Beschrijving van het eiland Goedereede en Overflakkee, zijne wording en zijn voortbestaan tot op heden J. v.d. Waal en F.O. Vervoorn W. Boekhoven, Sommelsdijk 2e druk 1896  

40

De Regulieren van Rugge J.L. van der Gouw Canaletto B.V., Alphen a/d Rijn 1986 ISBN 90-6469-627-6

41

De Motte 91-94   Vereniging voor Amateurarcheologen voor Goeree-Overflakkee, "De Motte"